Ugonjwa wa Kisukari cha Aina ya Pili

Maelezo ya jumla

Kisukari cha aina ya pili ndicho aina ya kisukari inayowapata watu wengi zaidi. Kwa kawaida, huanza taratibu na huenda kisigundulike kwa muda.

Kiwango cha juu cha sukari kwenye damu kinapoendelea kwa muda mrefu bila kudhibitiwa ipasavyo, kinaweza kuharibu mishipa ya damu na viungo mbalimbali vya mwili.

Kisukari cha aina ya pili hutokea kutokana na mchanganyiko wa mambo yafuatayo:

• Mwili kushindwa kuitikia insulini ipasavyo (insulin resistance).
• Kupungua kwa uzalishaji wa insulini mwilini.
• Sababu za kijenetiki na urithi wa kifamilia.
• Uzito kupita kiasi.
• Kutofanya mazoezi au kutoshiriki shughuli za kimwili mara kwa mara.

Baadhi ya watu hawapati dalili zozote mwanzoni. Dalili zinazoweza kujitokeza ni pamoja na:

• Kuwa na kiu kupita kiasi.
• Kukojoa mara kwa mara.
• Kuwa na njaa mara kwa mara.
• Kupungua uzito bila sababu inayoeleweka.
• Uchovu au kukosa nguvu.
• Kuona ukungu.
• Vidonda kuchelewa kupona.
• Kupata maambukizi mara kwa mara.

Mambo yanayoweza kuongeza hatari ya kupata kisukari cha aina ya pili ni pamoja na:

• Historia ya kisukari katika familia.
• Uzito kupita kiasi au unene uliopitiliza.
• Kutofanya mazoezi mara kwa mara.
• Kuongezeka kwa umri.
• Historia ya kisukari wakati wa ujauzito.
• Shinikizo la damu.
• Magonjwa ya moyo na mishipa ya damu.
• Baadhi ya sababu za kijenetiki na tofauti za hatari zinazohusiana na makundi ya watu.

Utambuzi wa kisukari cha aina ya pili hutegemea vipimo vya kiwango cha sukari kwenye damu. Vipimo vinavyotumika ni pamoja na:

• Kipimo cha sukari kwenye damu baada ya kufunga kula kwa muda unaohitajika (fasting plasma glucose).
• Kipimo cha HbA1c, kinachoonyesha wastani wa kiwango cha sukari kwenye damu katika kipindi cha takribani miezi mitatu iliyopita.
• Kipimo cha kuvumilia sukari mwilini (oral glucose tolerance test).
• Kipimo cha sukari kwenye damu wakati wowote (random plasma glucose), hasa mtu anapokuwa na dalili zinazolingana na kisukari.

Matokeo yasiyo ya kawaida yanaweza kuhitaji kurudiwa au kuthibitishwa kwa kipimo kingine, kulingana na hali ya mgonjwa na tathmini ya mhudumu wa afya.

Vipimo vinavyoweza kuombwa wakati wa tathmini na ufuatiliaji ni pamoja na:

• Sukari kwenye damu baada ya kufunga kula.
• HbA1c.
• Kipimo cha kuvumilia sukari mwilini.
• Vipimo vya utendaji wa figo.
• Kipimo cha mkojo cha kutafuta albumini, kulingana na mahitaji ya kliniki.
• Vipimo vya mafuta kwenye damu (lipid profile).

Mhudumu wa afya huchagua vipimo kulingana na hali ya mgonjwa na hatari ya kupata matatizo ya kisukari.

Lengo la matibabu ni kudhibiti kiwango cha sukari kwenye damu na kupunguza hatari ya matatizo ya muda mrefu. Mpango wa matibabu unaweza kujumuisha:

• Kula chakula bora na chenye uwiano wa virutubisho.
• Kufanya mazoezi na shughuli za kimwili mara kwa mara.
• Kudhibiti uzito inapofaa.
• Kufuatilia kiwango cha sukari kwenye damu kulingana na ushauri wa mhudumu wa afya.
• Kutumia dawa za kupunguza sukari zinazomezwa au zinazodungwa.
• Kutumia insulini inapohitajika.
• Kudhibiti shinikizo la damu na kiwango cha mafuta kwenye damu.
• Kufanyiwa uchunguzi wa mara kwa mara ili kugundua mapema matatizo yanayoweza kusababishwa na kisukari.

Matibabu yanapaswa kupangwa kulingana na hali ya kiafya, mahitaji na mwitikio wa kila mgonjwa. Usibadilishe au kuacha dawa bila ushauri wa mhudumu wa afya.

Hatari ya kupata kisukari cha aina ya pili inaweza kupunguzwa kwa:

• Kudumisha uzito unaofaa kiafya.
• Kufanya mazoezi mara kwa mara.
• Kula chakula bora chenye uwiano wa virutubisho.
• Kupunguza ulaji wa vyakula vilivyosindikwa sana na vyakula au vinywaji vyenye sukari nyingi.
• Kuepuka uvutaji wa sigara.
• Kudhibiti shinikizo la damu na mambo mengine yanayoongeza hatari ya magonjwa ya moyo.
• Kupimwa sukari kwenye damu ikiwa kuna vihatarishi au ushauri wa mhudumu wa afya.

Tafuta huduma ya matibabu ya dharura ukipata dalili zifuatazo:

• Udhaifu mkubwa wa mwili au kuchanganyikiwa.
• Kupoteza fahamu.
• Kutapika mfululizo.
• Kupumua kwa shida.
• Upungufu mkubwa wa maji mwilini.
• Kiwango kikubwa sana cha sukari kwenye damu kinachoambatana na dalili zinazozidi kuwa mbaya.

Mtu mwenye kisukari anapaswa pia kufanyiwa tathmini ya kiafya akipata kidonda cha mguu kisichopona, mabadiliko ya uwezo wa kuona au maambukizi yanayojirudia.